Sat09262020

Poslednja izmena:09:21:27 PM

Back KULTURA KULTURNA BAŠTINA Goran Jovšić: Bezvremena epska lepota Smederevske tvrđave

Goran Jovšić: Bezvremena epska lepota Smederevske tvrđave

  • PDF
  • Prethodna
  • 1 of 15
  • Sledeća

            Na ušću Jezave u Dunav, tridesetih godina XV veka uzdiglo se moćno kameno utvrđenje, reprezent srednjovekovnog srpskog graditeljstva - Smederevska tvrđava. Sa odbrambenim zidovima debljine 4, visine 10 metara i 25 četvorougaonih kula visine do 20 metara, najveće je ravničarsko utvrđenje u Evropi i poslednja prestonica srednjovekovne srpske države kojom su vladali despot Đurađ Branković i despotica Irina, rođena Kantakuzin, u narodu prozvana „prokleta“ Jerina.

            Sudbina je Đurđa Brankovića (1377 - 1456), drugog sina Vuka i Mare Branković, odredila za naslednika despota Stefana Lazarevića (1389 - 1427), sa zadatkom da podigne novi prestoni grad, pošto je prema ranije sklopljenim ugovorima Srbija morala da vrati Beograd Ugarskoj, a Golubac i Kruševac su zauzele Osmanlije. Izbor je pao na mesto najpovoljnije za odbranu, okruženo vodom, blizu Beogradu i Carskom drumu.
            Osnovu grada čine dva nepravilna trougla, opkoljena vodom dve reke i dva kanala. Za samo dve godine (1428 - 1430) podignut je Mali grad sa šest kula, u kojem je bio smešten dvor, biblioteka, kuhinja, prostorije za stražu, Magna audientija, odnosno velika sala za prijem ukrašena sa tri gotičke i jednom romaničkom biforom - prozorima isklesanim u kamenu, jedinstvenim primerom u izgradnji srednjovekovnih gradova u Srbiji.
            - Ta četiri prozora od murano stakla, daju odgovor na pitanje kako bi Srbija izgledala da nije pala pod Turke - kaže Goran Jovšić, v.d. direktor JP „Smederevska tvrđava“, i dodaje da je tu primljen i biskup Enea Silvio Bartolomeo Piccolomini, koji će 1458. postati papa Pio II. On će u svojim spisima napisati: „Divno sam se proveo na dvoru prijatelja svoga Đorđa Smederevca, u avgustu, pijući vino s ledom - ushićen ledom u sred leta, koji se čuvao u zemunici obmotan slamom.
            Do 1439., na prostoru od 10,5 ha podignut je i Veliki grad sa 19 kula, crkvom, vojnim logorom, kućama za stanovanje, zanatskim radnjama... Unutar zidova ovog grada, živelo je 4.5 hiljade ljudi, a po zapisu Evlije Čelebije, osmanskog putopisca iz XVII veka, kaže se da je unutar zidina moglo da stane i 10.000 askera. Iako se radilo o čvrstoj građevini od kamena, za čiju izgradnju su bili angažovani vrhunski neimari iz Dubrovnika i Carigrada, imala je jednu manu - bila je građena za napad i odbranu od hladnog oružja, a zna se da je XV vek uveliko bio vek vatrenog oružja.
            Iste godine kada je Tvrđava završena, Murat II sa 130.000 vojnika i tromesečne opsade osvaja grad. Tek pet godina kasnije, posle tursko-ugarskog rata 1444., Tvrđava je vraćena despotu Đurđu. Narednih 12 godina, do njegove smrti, ona postaje centar političkog i društvenog života...
            - Na dvoru despota Đurđa organizuju se zabave kakve dolikuju evropskim dvorovima. Išlo se u lov sa sokolovima, prepisuju povelje na srpskom, grčkom i latinskom jeziku. Kir Stefan Srbin komponovao je muziku za potrebe crkve, ali i ugledne goste dvora, u svojim spisima sačuvanim u Muzeju u Smederevu kaže: „Rado sam se na poziv gospodara svojega, Đurđa Brankovića, odazivao i komponovao muziku za goste njegovog dvora.“ Mnogo se pažnje posvećivalo kulturi i umetnosti, a sjaj i raskoš despotovog dvora privlačio je posetioce - Dubrovčane, Grke, Ugare, Turke... - kaže gospodin Jovšić.
            Do koje mere je bio cenjen u Evropi govori njegovo posredovanje između Raguze i Venecije, zaraćenih oko trgovačkih puteva na Jadranskom i Sredozemnom moru (1454). Vladarski autoritet i uvažavanje drugih Đurađ Branković je zadobio svojim obrazovanjem, te znanjem pet stranih jezika (turski, bugarski, grčki, ugarski i veneto). Istovremeno, bio je i jedan od najbogatijih vladara toga doba. S obzirom da je Srbija bila trusno područje, svoje blago je čuvao u venecijanskim, florentinskim, padovanskim trezorima. Toliki bogatstvo imao je zahvaljujući pre svega rudniku u Novom Brdu. U njegovo doba iz srpskih rudnika je vađeno 30 tona zlata i srebra, dok u celoj Evropi 47 tona. Da velike sile ne bi ratovale oko Novog Brda, dogovoreno je da, pošto se rudnik nalazi na srpskoj zemlji, Đurđu ide 20% od eksplatacije, Mlecima, Ragizi, Francima po 15% itd. Đurđeve kovačnice novca osim u Smederevu bile su u Rudniku, Novom Brdu, Srebrnici, a dukat Đurđa Brankovića se menjao za zlatni cekin u Veneciji u odnosu 1:1.
            Njegove diplomatske sposobnosti mogu se videti i u primeru četvrte kule ka zapadu koja se i danas naziva Dubrovačka kula. Povod je bio događaj kada jedan lopov, secikesa, ubija dubrovačkog trgovca. Dubrovčani prete sankcijama i prekidom trgovačkih odnosa sa Srbijom, a Đurađ Branković, da bi ih umilostivio, proglašava tu kulu za dobrovačku na kojoj važe zakoni Dubrovnika, 250 godina pre zvaničnog nastanka ambasada.
            Do današnjih dana vidljiv je natpis na kuli „Krstači“ ispisan crvenom opekom: „Hristu Bogu blagoverni despot Đurađ, gospodin Srbljem i pomorju zetskom. Naredbom njegovom sazida se ovaj grad u godini 6938 (1430)”. Ista 1430. godina nalazi se i u grbu grada Smedereva.
            Smrt despota Đurđa, dostojanstvenog ratnika, veštog diplomate, velikog zaštitnika kulture, jednom rečju renesansne ličnosti, i svađe njegovih naslednika, ubrzale su drugi pad Smedereva i 1459. sultan Mehmed II ga osvaja bez borbe.
            Njegovim padom gasi se srednjovekovna srpska država. Izdanci porodice, koji su bili vlasnici dobara u Budimu, Kupiniku, Nekudimu..., odlaze u Kupinik, koji ostaje upamćen kao obitavalište poslednjih Brankovića, nazvanim „despotima bezemljašima“, jer nisu imali zemlju i bez vladarskih insignija, nisu imali nad kime da vladaju.
            Smederevo je dva puta u svojoj istoriji bilo glavni grad Srbije. Danas je Tvrđava simbol grada, jednog vremena, i kao takva deo turističkih poseta. Ona je mesto održavanja izložbi, promocija, viteških festivala. Godišnje je poseti oko 100.000 posetilaca i isto toliko tokom tri dana manifestacije „Smederevska jesen“, koja se u kontinuitetu održava od 1888. Tokom letnjih meseci Tvrđava je domaćin međunarodnog pozorišnog festivala pod otvorenim nebom - „Tvrđava teatar ”, prvi u Srbiji na otvorenom prostoru.
            Tvrđava je bila oštećivana, obnavljana, da bi najveću „ranu“ zadobila 1941. godine, nastale kao posledica eksplozije 400 vagona municije uskladišteno u njoj.
            U planu je kompletno obnavljanje ovog impoznatnog zdanja. Trenutno su radovi na sektoru Varoške kapije, a predviđeno je da radovi traju do 2023.godine, sredstvima koje je obezbedilo Ministarstvo kulture. U toku su snimanja za radove iznad zemlje, koji će biti finansirani od strane stranih fondova.
            Obnovljena ili ne, Smederevska tvrđava svedoči o zlatnom dobu srpske despotovine, o vremenu poštovanja, prestiža i viteštva. Nekada strateško mesto političkih, danas je strateško mesto kulturnih dešavanja.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com

Dodaj komentar