• Prethodna
• 1 of 5
• Sledeća

            Danas, kada se kaže pivo, asocijacija je obično na zemlje poput: Češke, Slovačke, Austrije, Nemačke, Danske, Belgije, Velike Britanije, Irske... Manje-više većina zemalja na svetu želi da dokaže da je kod njih bilo nešto prvo na svetu, što je i prirodno. Međutim, ovaj tekst pruža saznanje o pravoj istini o prvim počecima proizvodnje piva na području Helma (Balkana). Gore navedene i druge zemlje dale su ogroman doprinos u proizvodnji, usavršavanju tehnologije, kvalitetu i promociji piva i uspele da, zbog manjih ratnih razaranja, doprinesu visokom nivou u proizvodnji piva na današnjem nivou, za razliku od područja Helmskog poluostrva koje je poznato po izuzetno dinamičnoj i burnoj istoriji. 

Međutim, antički izvori, sačuvani zapisi iz starog veka, i ranije poznati pažnju su usmeravali više na političke i vojne odnose a ne na detalje vezane za život stanovništva koji govore i o piću koje su spravljali i pili kao svoj domaći proizvod.
            Mesto početka priče je Narodni muzej u Zrenjaninu, za vreme dežurstva Vojislava Cvejića, pisca ovih redova, u koji dolazi starija gospođa sa željom da pogleda arheološku postavku na drugom spratu Muzeja. Stigaviši tamo sa velikom pažnjom je razgledala eksponate i nakon izvesnog vremena zastala kod vitrine sa veoma starim zemljanim i pečenim lepo izrađenim posudama i posudicama zastala, okrenula se prema zaposlenom i upitala: “Da li Vam je poznato da smo mi proizvodili i pili pivo hiljadama godina pre drugih? Znate zašto baš Vama ovo govorim? Zato jer se to sve odigralo OVDE KOD VAS, u BANATU.”
            Zatečen ovim rečima veoma iznenadio i upitao: “Izvinite kako to znate? Na osnovu čega to tvrdite?” Gospođa je smirenim tonom odogovorila: “Našla sam posude, slične ovim Vašim prilikom arheoloških iskopavanja i naravno, izvršila stručnu obradu predmeta. U posudicama sam pronašla ostatke stvrdnute tečnosti - talog sa ne mnogo sadržaja, ali dovoljnim da izvršim njegovu analizu. I znate šta sam pronašla nakon hemijsko-biološke analize? Ostatke preteče PIVA ! Mladiću, pričamo o antičkom periodu i mnogo ranijem.”
            Sve znanje, iskustvo da je pivo prvo prozvedeno u Nemačkoj ili Češkoj i da je kod nas stiglo tek u XVIII veku palo je u vodu, ali činjenica da je Pančevačka pivara iz 1722. godine, Vršačka pivara iz 1742., Zrenjaninska iz 1745., sto i više godina starije od nekih veoma poznatih evropskih pivara, a sve iz Banata, probudili su u njemu ozbiljnu sumlju, ali i instiktivan poziv da gospođinu tvrdnju proveri. Odlazeći, gospoža je pitala: „Znate li gde je nastala PRVA POLJOPRIVREDA? Pa kod Vas u Banatu, u Starčevu. Razmislite o svemu ovome, mladiću“. Gospođa se predstavila kao profesor, istoričar, da se bavi arheologijom, ali je nije pitao za ime. Kada je pošao za njom, ona je već bila nestala iz njegovog vidokruga. Ovaj događaj zagolicao je njegovu maštu i on kreće na dug istraživački put.
            Nakon izvesnog vremena Vojislav Cvejić inicira i ostvaruje sa saradnicima obnovu najvažnijeg dela stare zrenjaninske pivare, varione i preko Turističke organizacije grada Zrenjanina, uz veliku pomoć Gradske uprave grada Zrenjanina, uspeva da taj deo pivare pretvori u Muzej piva, danas zakonom zaštićeni deo industrijskog nasleđa Republike Srbije, zahvaljujući Muzeju nauke i tehnike iz Beograda, Muzeju Vojvodine iz Novog Sada kao i Regionalnom zavodu za zaštitu spomenika kulture iz Zrenjanina.
            Čitajući razne istorijske izvore i gledajući brojne emisije o istoriji naših prostora saznaje da je grčki istoričar i diplomata PRISK iz Panija u Trakiji (rođen verovatno između 410. i 420., umro posle 472.) još u V veku (u proleće 448.) u jednoj romejskoj delegeciji, na putu do sedišta hunskog vođe Atile, posetio BANAT i evo do kojih saznanja je došao. Kao deo pratnje romejskog ambasadora Istočnog rimskog carstva Maksimin (Maximinus) i član diplomatskog poslanstva cara Teodosija II, povodom pregovora sa hunskim vođom Atilom, Prisk napisao da ih je, prešavši Dunav kod Viminacijuma (današnji Stari Kostolac) na banatsku stranu, starosedelačko stanovništvo ponudilo pićem kojeg su oni zvali „KOMINA“ (koje je Prisk na grčkom nazvao „KAMON“) i kada su ga probali shvatili su da je to PIVO! Osim tog pića nudili su ih i sa pićem od MEDA - MEDOVINOM (koju je Prisk na grčkom nazvao „MEDOS“, vrstom alkoholnog napitka poput VINA). Značajno je da Prisk pominje konzumiranje ovih pića kod (po Romejima) „varvarskog naroda“, koji je tada bio potčinjen Hunima i da se radilo o starosedelačkom stanovništvu koji živi u Banatu. To stanovništvo ne govori hunski, latinski, grčki ni gotski jezik. Takođe ovaj istoričar navodi da je lokalno stanovništvo pilo to piće od JEČMA pošto u tim krajevima nije bilo mnogo vina. Prisk pominje i važan detalj da delegacija nije znala sa kakvim će se nedaćama susreti na putu do Atilinog dvora i kako će reagovati lokalno „varvarsko“ stanovništvo i da li će ih napasti. Na njihovo veliko iznenađenje, naišli su na izuzetno GOSTOLJUBIVE LJUDE, koji su im dali smeštaj, hranu i gore pomenuta pića. Takođe, Prisk opisuje Atilu i Hune ne kao varvare i hordu na konjima, već kao „izuzetno DOSTOJANSTVENE LJUDE koji su ih dočekali na najbolji način“. Kod njih je vladao red, disciplina, čistoća. A sam Atila je bio odmerenog i ozbiljnog ponašanja. Napomena: Danas u srpskom jeziku pod rečju "komina" uglavnom podrazumevamo ostatke voća nakon pečenja rakije, ali u to vreme, pre nego što je destilacija (današnja „moderno proizvedena“ rakija) počela da se primenjuje na ovim prostorima, reč je verovatno bila povezana sa procesom fermentacije žita (vrenjem) koji je Prisk čuo kao "kamon-komina". I danas se u procesu spravljanja piva prvo UKOMLJAVAJU sirovine (ječam, hmelj itd.).
            Priskova zapažanja vezana za ovu posetu Banatu su da su seljani za hranu koristili proso (milium) umesto pšenice. Shodno tome, taj njihov kamon (ili komina) bio je zapravo pivo od prosa. To je bilo „gusto“ pivo poput onog kog opisuju u starom Egiptu, koje se takođe spravljalo od prosa! Da li je to zaista bilo pivo? Jeste. Tehnološki gledano, pivo je svako piće dobijeno fermentacijom šećera iz skroba žitarica sa procentom alkohola. Kod nas se danas pravi od ječmenog slada. U Africi se i danas pravi pivo od prosa (poznato kao bil-bil ili talla). Proces je skoro identičan sa današnjim: žitarice se potope u vodu, puste da proklijaju ili provru, a gusti ostatak (komina) daje aromu i snagu piću. To nije bilo bistro, prozirno pivo kakvo danas znamo, već pre "tečni hleb" - hranljivo, jako i veoma gusto piće. Po svoj prilici, upravo je to bila ta gusta, mutna, prevrela tečnost o kojoj Prisk piše.
            Ako se uzme u obzir da je PIVO po zvaničnoj istoriji počelo da se proizvodi u Egiptu i Mesopotamiji, logično je zaključiti da je PUT PIVA vodio preko naših prostora - kopnom preko poluostrva Helma, pa odatle ka severnoj - centralnoj i zapadnoj Evropi. Govorimo o usvajanju proizvodnje piva, širenjem najkraćim kopnenim putem od jugo-istoka, a ne od uvoza (“inportu” proizvoda, poput vina u amforama, maslinovog ulja i sl. vodenim-pomorskim putevima za koje je jasno da su sa Mediterana). Isti putem vodio je i Put kafe, koja je u naše krajeve stigla sa prodorom Osmanskog carstva, sa jugo-istoka kopnenim putem.
            Summa summarum: Poljoprivreda je na prostorima Panonske nizije, naše Vojvodine i Banata, izuzetno stara (npr. pomenuta je prva poljoprivreda - Starčevačka kultura, južni Banat kuda je Prisk prošao); da je od davnina Vojvodina bila ŽITNICA EVROPE; da je bogata vodama (osnovna sirovina za pivo); da su se tu uzgajale žitarice kao što su: ječam, žito, proso, raž… Nije li logično da se u takvom okruženju granica početka proizvodnje piva pomera daleko u prošlost, gde su se davno uzgajale sirovine za pivo, gde postoji velika tradicija poljoprivrede, odnosno svi prirodni, geografski i klimatski uslovi?