Od 2022. godine Ministarstvo nauke, tehnološkog razvoja i inovacija sprovodi program vrednovanja načne izvrsnosti kojim se izdvajaju najuspešniji istraživači u Republici Srbiji. U martu ove godine, Ministarstvo je objavilo listu od 415 naučno izvrsnih istraživača u Srbiji, što predstavlja 10% najboljih istraživača prema kriterijumima naučne produktivnosti i međunarodnog uticaja.
Na osnovu relevantnih naučnih i bibliometrijskih kriterijuma, u društvu 10% izvrsnih svoje mesto zaslužilo je osam veličanstvenih naučnica sa Prirodno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Novom Sadu: dr Damjana Drobac Backović, dr Dijana Lalić, dr Sanja Obradović Stralman, dr Branka Radulović, dr Milena Rašeta, dr Maria Savanović, dr Bojana Stanić i dr Nada Tokodi. Ovo je još jedna potvrda kvaliteta naučno-istraživačkog rada na novosadskom PMF-u, i doprinos ove visokoobrazovne institucije razvoju nauke i njene uloge u akademskoj zajednici u društvenom, naučnom i kulturnom razvoju zemlje, kao što su naučna istraživanja i obrazovanje visokoprofesionalnih kadrova.
Dr Bojana Stanić je na Departmanu za biologiju i ekologiju PMF-a zaposlena od 2019. godine. Danas je u zvanju naučni savetnik, a ove godine se našla među 10% najboljih istraživača u Srbiji u oblasti prirodno-matematičkih i medicinskih nauka zahvaljujući rezultatima ostvarenim tokom prethodnog petogodišnjeg perioda – kroz broj i kvalitet objavljenih naučnih radova, kao i njihovu citiranost u međunarodnoj naučnoj zajednici.
Svoj naučni rad ostvaruje u okviru Laboratorije za ispitivanje endokrinih ometača i ćelijsku signalizaciju (ENDOS), uspešnog istraživačkog tima koji okuplja istraživače različitih profila i bavi se proučavanjem uticaja hemikalija iz životnog i radnog okruženja na različite biološke sisteme. Istraživanja dr Stanić usmerena su pre svega na vaskularnu biologiju i efekte hemikalija na kardiovaskularni sistem, kao i na uticaj ovih supstanci na jetru i ženski reproduktivni sistem.
Endokrini ometači su supstance (prirodne ili veštačke) koje “remete” rad hormonskog sistema ljudi i životinja, oponašajući, blokirajući ili menjajući prirodne hormone. Ove hemikalije su izuzetno opasne, potencijalni su izazivači zdravstvenih problema, čak i u veoma malim koncentracijama, posebno tokom osetljivih perioda kao što su trudnoća, rani razvoj i pubertet.
– Poznato je da hemikalije kojima smo svakodnevno izloženi mogu da poremete funkcionisanje hormonskog sistema, ali i drugih važnih fizioloških procesa. Upravo je razumevanje tih mehanizama glavni fokus mog istraživačkog rada poslednjih godina (od povratka iz Sjedinjenih Američkih Država, gde sam provela sedam godina usavršavajući se u jednoj istraživačkoj laboratoriji). U ENDOS laboratoriji trenutno proučavamo uticaj tzv. "večnih hemikalija" na različite biološke sisteme u cilju procene njihovog rizika po ljudsko zdravlje. U hemijskom smislu, to su per- i polifluoroalkilne supstance (skraćeno PFAS) – grupa od oko 10.000 izuzetno postojanih sintetičkih jedinjenja koja se koriste u brojnim industrijskim i potrošačkim proizvodima, od nelepljivih premaza puput teflona i ambalaže do tekstila i kozmetike. Zbog svoje otpornosti na razgradnju, PFAS se zadržavaju u životnoj sredini i organizmu, gde se mogu akumulirati godinama – objašnjava dr Stanić.
Ova istraživanja realizuju se kroz projekat „Objedinjeni pristup ispitivanju bioloških odgovora i fiziološki zasnovano toksikokinetičko modelovanje (PBTK) u proceni toksičnosti hemikalija: studija slučaja na perfluorooktanskoj kiselini (PFOA)” – ToxIN, koji finansira Fond za nauku Republike Srbije u okviru programa PRIZMA. Projekat se sprovodi u saradnji sa istraživačima sa Medicinskog fakulteta Univerziteta u Novom Sadu, Katedre za farmaciju. Dr Stanić ističe da ovaj projekat predstavlja translaciju eksperimentalnih istraživanja sa ćelijskih linija i laboratorijskih životinja na ljude u cilju efikasnije procene rizika i zaštite zdravlja kroz primenu kompjuterskog modelovanja zasnovanog na fiziologiji čoveka. Dr Stanić naglašava značaj saradnje u nauci, posebno sa kolegama sa Instituta BioSense, koji raspolažu specifičnom opremom koja nedostaje na PMF-u. Učešće na međunarodnim projektima obezbedilo bi finansije za dalje unapređenje rada laboratorije. Posebno ističe značaj timskog rada, ali i važnost ulaganja u mlade istraživače, kojih je u ENDOS laboratoriji sve više.
- Nauka zahteva ogromnu posvećenost, radoznalost i istrajnost. Zato mladima uvek govorim da ovo što su izabrali ne posmatraju kao posao, već kao životni poziv – poručuje dr Bojana Stanić.
