Thu10012020

Poslednja izmena:09:39:53 PM

Back KULTURA KULTURNA BAŠTINA Željko Marković: Vrdnik Castellum Rednek, ili malo putovanje kroz istoriju Vrdnika

Željko Marković: Vrdnik Castellum Rednek, ili malo putovanje kroz istoriju Vrdnika

  • PDF

Na dvesto pisanih stranica ilustrovanih što arhivskim, što fotografijama novijeg datuma, brošura Vrdnik, Castellum Rednek, novinar-reporter, publicista i književnik Željko Marković iz Novog Sada, dao je hronologiju razvoja Vrdnika. Ova brošura, deo monografije „Vrdnik, međunarodna priča“, izdata 2014. godine, jedinstven je i celovit pregled mesta u kojem je autor rođen, iz kojeg je izrastao i kojem je posvetio svoj književni rad.
Željko Marković prelistava stranice istorije Vrdnika od paleolita do savremenog doba (zaključno sa 2012. godinom), hronologiju rasta jednog mesta, na koje je presudno uticao vanredan položaj, otvaranje rudnika mrkog uglja 1804. godine, izvor termalne vode i ne manji Vrdnička kula i manastir Ravanica.

U njoj su, prema rečima gospodina Markovića, iznete inicijalne informacije o Vradniku, naselju sa više lica, „izuzetne unutrašnje složenosti i delikatnosti, eksluzivitet u Sremu i istraživački izazov...“, koje mogu da pomognu turistima, izletnicima, banjskim gostima, poslovnim ljudima, kao i građanima Vrdnika, i okolnih mesta, sadašnjim i budućim istraživačima ovog prelepog, zanimljivog i perspektivnog fruškogorskog gradića sa dvestogodišnjom rudarskom tradicijom.
Castellum Rednek spada u red najstarijih naselja na području Vojvodine. Prema nekim izvorima Vrdnik je bio naseljen još u rimsko doba, za vreme cara Proba koji je na ovom potezu zasadio vinovu lozu. Godine 1315. na brdu visokm 400 metara podignut je utvrđeni grad Rednek, tvrđava izgrađena na strateškom drumu između Posavine i Podunavlja, jedno od nastarijih romanskih utvrđenja u ovom delu Evrope, moćna fortifikacija u odbrambenom sistemu ugarske države (najverovatnije na lokaciji rimske signalne kuće), sa statusom crkvenog poseda u vlasništvu Kaločke nadbiskupije. Grad je imao privilegiju održavanja pijace (vašara) jednom nedeljno, povremeno se u njemu sastajala Županija, a jedno vreme bio je sedište sirmijumskih udruženja. Tokom turske vladavine (počev od 1526), jedno vreme bio je sultanski has (posed) ili „carsko selo“. Godine 1697. izbegli monasi manastira Ravanice (kraj Ćuprije), u zapusteli manastir Vrdnik iz Sent Andreje prenose kovčeg sa moštima Lazara Hrebeljanovića i obnavljaju ga i od tada nazivaju Ravanicom ili Novom Ravanicom. Tu će biti čuvane sa manjim prekidima do 1988. godine, kada je kovčeg vraćen u kneževu zadužbinu, manastir Ravanicu kraj Ćuprije.
Igradnja današnje manastirske crkve Vaznesenja Hristovog započeta je 1801. godine na mestu starog raško-vizantijskog manastira (oko 1566/69.), prema projektu Koste Zmijanovića, a radove izveo Kornelije Srbin iz Novog Sada. Deset godina kasnije, manastir je dovršen, a kovčeg sa moštima kneza Lazara Hrebeljanovića prenet je iz stare u novu crkvu manastira Vrdnik 15. juna 1811. godine i tom prilikom je mitropolit Stefan Stratimirović služio liturgiju u staroj i osveštao novu crkvu. Godnu dana kasnije stara crkva je porušena.
Sa otvaranjem rudnika (1804. godine) Vrdnik izlazi iz „šablona stereotipnih fruškogorskih sela“. Rudnik mrkog uglja u Vrdniku jedan je od najstarijih rudnika uglja u Evropi, najstarije industrijsko preduzeće u granicama današnje Srbije, jedini rudnik uglja u AP Vojvodini, koji je zvanično zatvoren 20. decembra 1968. godine s obrazloženjem da nije rentabilan. Godine 1986.u Vrdničkom basenu (polje Oborac) izvršeni su veliki istražni rudarsko-geološki radovi, čime su utvrđene velike rezerve kvalitetnog uglja i bentoniata.
Osim niza benefita koje je otvaranje rudnika donelo razvoju mesta, posebno se izdvaja izbijanje termalne vode 1931. godine iz najvećeg rudnika u Vrdničkom basenu Južno okno, poviše hotela „Termal“. Uoči Drugog svetskog rata, rudari zidaju bazene i zgradu kupatila, preteče današnjeg banjsko-turističkog kompleksa. Zatvaranjem rudnika, koji je hranio Vrdničane preko 160 godine, i ukidanjem pruge Ruma-Vrdnik (puštene u saobraćaj 4. jula 1889. godine, dužine 18,9 km širine koloseka 1,435m), gradić je doživeo veliki udarac. Ali već 70-tih, 80-tih godina u zoni ugašenih rudnika grade se turističko-banjski objekti, a time i nove perspektive Vrdnika.
Godine 1974. otvoren je olimpijski bazen, a dve godine kasnije i hotela „Termal“, 1975 zvanično je potvrđena lekovitost vrdničke vode. Veliki uzlet turističko-banjskom razvoju gradića doprinosi i izgradnja hotela sa pet zvezdica „Premier Aqua“ kompanije „Promont Groop“ d.o.o. iz Novog Sada,
I bilo da se govori o Rednek, Civitas Rednek, Regnicz, Redneck, Rednuk, Castellum Rednek, ili nekom drugom imenu koje je nosio Vrdnik, pitomo sremsko mesto na Fruškoj gori, ovaj svojevrsan vodič kroz istoriju i događaje, zabeležio je i ličnosti koje su uticale na život u njemu, kao i mesta koja treba posetiti.
 

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com

Dodaj komentar