Sun09272020

Poslednja izmena:09:21:27 PM

Back KULTURA KULTURNA BAŠTINA Terazije u vreme pre i posle Velikog rata

Terazije u vreme pre i posle Velikog rata

  • PDF

Terazije, polu trg, polu ulica, 1914. godine važile su za centar Beograda. Po nacrtima Jelisavete Načić (1878.-1955.), prve žene arhitekte školovane u Srbiji, preuređene su 1912. godine, i dobile izgled koji se sreće na starim razglednicama.

Na Terazijama su se odvijale sve velike parade. Beograđani su tu dočekivali srpske vojnike koji su se vraćali iz Balkanskog rata, ali i one posle Velikog rata. I u doba austrougarske okupacije od 1914. do 1918. Terazije su zadržale taj svečani izgled. Kako je rat odmicao, u svim evropskim gradovima stanovništvo se suočavalo sa restrikcijama u snabdevanju, glađu, opadao je moral. Tako je bilo i u okupiranom Beogradu, gde je većina slobodnih površina u gradu, uključujući i sve trgove i parkove, bila prekopana, a ljudi su na njima sadili krompir, kupus, i sve ono što se moglo uzgajati u takvim uslovima. Po celom gradu osim na Terazijama. Terazije su zadržale izgled kakav treba da ima grad za nekog ko u njega dolazi. Na mestu Terazijske česme, koja je bila razmontirana, nalazila se bista austrijskog cara Franje Josifa, jedan od retkih spomenika koji su Austrijanci podigli za vreme svoje okupacije Beograda. Oko nje, obeležavao se tzv. Carev dan - carev rođendan, na tom mestu su katolički sveštenici iz Beograda i Zemuna držali komemoracije, svi viđeni ljudi u gradu, oficiri sa suprugama okupljali su se na tom mestu.
Iz tog vremena na Terazijama je ostala jedna zgrada, velelepan hotel Moskva, podignut 1907. godine i koji će u sledećih nekoliko decenija biti jedan od najelitnijih i naimpresivnijih hotela Beograda, jer je tada četvorospratno zdanje bilo prilično neuobičajeno za ovu varoš. U tom hotelu je pre Prvog svetskog rata sedeo beogradski krem, između ostalog neki od uglednijih oficira, među kojima i Dragutin Dimitrijević Apis i Crnorukci.
Prva zgrada do hotela Moskva bila je ona apotekara Viktorovića zajedno sa Viktorovićevom apotekom. Danas se tu nalazi prodavnica crkvene opreme. Zgrada Mihajla Viktorovića podignuta je nekoliko godina pred Prvi svetski rat. Međutim, kada su Austrijanci počeli da pucaju topovima i haubicama, uglavniom sa Bežanijske kose gde su imali dobar pregled Beograda, jedna od granata pogodila je ovu zgradu. Tada su srušena gornja tri sprata i takva je ostala do 1918. godine. Da li zbog srušene kuće ili iz nekog drugog razloga, apotekar Viktorović je umro za vreme rata, a zgrada je obnovljena i dobila je svoj originalan izgled. Iz tog vremena sačuvana je jedna slika, kraljevića Đorđa koji je ranjen u borbama 1914. godine oko Beogada, koja je zabeležila kako izlazi iz apoteke. Apoteka je, kao i sve drugo u gradu, bila zatvorena, ali je u njoj napravljeno ad hoc previjalište, gde je kraljević Đorđe, stariji brat regenta Aleksandra, dolazio na privijanje.
U Drugom svetskom ratu, već 1941. godine ona je ponovo pogođena i svedena na veličinu koja je zadržana do danas. I danas se na hotelu Moskva mogu videti izvesni ostaci nepostojećih spratova kuće, ali i rasprsle granate iz 1944. godine iz vremena oslobođenja Beogada, kada je opet pogođena.
Na broju 34, na Terazijama nalazi se još jedna zgrada od značaja za srpsku i jugoslovensku istoriju. Zgrada protokola, poznata kao Krsmanovićeva kuća, izgrađena 1885. godine za beogradskog trgovca Marka O. Markovića, prema projektu Jovana Ilkića, srpskog arhitekte koji je značajno uticao na razvoj arhitekture s kraja XIX i početkom XX veka. U posedu M. Markovića ostala je do 1898. godine kada je kupuju braća Krsmanović, i u kojoj je Aleksa Krsmanović, trgovac i veliki sprski dobrotvor, živeo sve do smrti 1914. godine. Po završetku rata mnoge kuće u Beogradu su bile srušene, ili u lošem stanju, između ostalih i Stari dvor (skupšrinska zgrada) je bila teško oštećena, a Novi dvor još nije bio useljen. Tako da je ovo reprezentativno zdanje, dok dvor nije bio obnovljen, poslužilo kao rezidencija Karađorđevića. U Krsmanovićevoj kući 1. decembra proglašeno je ujedinjenje Srba, Hrvata i Slovenaca u jednu zajedničku državu koja će 11 godina kasnije dobiti ime Jugolsavija. U toj kući se između dva rata nalazio jarbol u plavoj, beloj, crvenoj boji, boji jugoslovenske trobojke, i kao takva je živa slika jugoslovenskog ujedinjenja. U novoj Jugoslaviji, koja je svoju istoriju baštinila na Drugom zasedanju AVNOJ-a održanog 29. novembra 1943. u Jajcu, brzo se zaboravilo na 1. decembar kao značajan datum i Krsmanovićevu kuću.
 

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com

Dodaj komentar