Svaki turistički centar morao bi da ima knjigu putokaza, od onih prirodnih, koji se tiču vrhova, reljefa i klime do istorijskih i kulturnih. Ovakve smernice pružaju mogućnost svakom gostu da se bolje upozna sa uslovima koji vladaju na određenom prostoru, i da se u skladu sa tim znanjima, komotnije kreću planinom i uživaju u njenim blagodetima.
Autori Kopaonik - vodič (Nacionalni park Kopaonik, 2015), Jelan Radović, dip. ekonomista i Miladin Buda Radović, dipl. ing., pored redovnih profesionalnih obaveza, tokom četrdeset godina zajedničkog života, skoro svaki trenutak slobodnog vremena, posvetili su planinarsko-sportskim aktivnostima, posebno orijentiringu (zaslužni su za širenje ovog sporta u Srbiji) i alpinizmu (osvajači su nekih od najviših svetskih vrhova, među nepoznavaocima ovog sporta najpoznatijih: Mon Blan (4.807), Kilimandžaro (5.895), Elbrus (5.200)... Opčinjeni visinama, nisu odoleli izazovu da napišu jedan priručnik o Kopaoniku, planini najtešnje povezanoj sa identitetom srpskog naroda, o njegovim karakteristikama, odlikama klimi, reljefu, opisima njegovih staza, letnjim i zimskim, kojima turisti mogu da prođu bez posledica. Vodič sadrži sve ono što jedan turista o Kopaoniku treba (mora) da zna.
U njemu se kaže da narodi celog sveta imaju „svoju“ planinu. Grci Olimp, Japanci Fudžijamu, Rusi Kavkaz, Meksikanci Popokatepetl, Crnogorci Lovćen, a Srbi Kopaonik, koji se ističe visinom, dužinom, kompaktnošću, gromadnošću svojih visova i grebena, situiranog u centralnom delu jugozapadne Srbije, dominiraju okolinom. Vrhovi Gobelja (1.934), Karaman (1.936), Suvo Rudište (1.976), Nebeske stolice (1.913), Kukavica - Jadovnik (1.726) i dr. međusobno su povezani blagim prevojima: Pijano preslo, Jaram, Visoki deo, Presedla i dr.
Reke Ibar, Jošanica, Toplica i Lab odvajaju ovaj masiv od susednih područja, a Borska i Lisinska reka na zapadno strani, Duboka i Brzećka na istočnoj, Ciganska i Gobeljska na severnoj strani Kopaonika, urezale su duboke kotline i klisure, koje sa dolinom i kanjonom Samokovske reke, centralne kopaoničke vodene „arterije“, daju osnovni i specifični geomorfološko-hidrografski pečat Kopaonika. Na širem području Kopaonika (zapadna strana), nalazi se nekoliko urvinskih jezera. Najveće je Semeteško, poznato po plovećim ostrvima, iznad kojeg se nalaze dva manja (bare), obrasle barskom vegetacijom. Kod Jošaničke Banje, ispod šumovitog Borja, nalaze se Gornje (Dugačko) i Donje (Malo) jezero. Kopaonik je složene geološke građe i sastava, naročito zbog vulkanske aktivnosti, tektoniskih i trusnih kretanja, mnoštva pojava i ležišta raznovrsnih mineralnih sirovina. Najbogatije zone minerala su Ravni Kopaonik – Belo brod – Lukovo, i od Brzeća do Jošaničke Banje, oko Kuršumlije i Trepče.
Kao što i samo ime planine kaže, ovo područje je od vajkada bilo poznato po rudnom bogatstvu. Procvat rudarstva na ovom području bio je od XIII do XV veka, a najstariji pisani pomeni o ovoj delatnosti vezani za Kopaonik datiraju iz 1346. godine.
Istorijski značaj kopaoničke oblasti kao središta srednjovekovne države - Nemanjića, Lazarevića i Brankovića, obeleženi su naglim razvojem kulture, prosvete i graditeljstva. Ostaci utvrđenih gradova (Rasa (XII vek), Zvečana (XI – XIV), Laba (XIV), Magliča (XIV), Koznika (XV), i dr., svedoče o snazi te države.
Ovo područje, kao prostrana celina sa posebnim vrednostima, prirodnim znamenitostima i retkostima, dobro očuvanim ekosistemima i kulturno-istorijskim spomenicima, 1981. godine priglašeno je Nacionalnim parkom „Kopaonik“, ukupne površine 12.106,03 hektara, i tri režima zaštite. Kopaonik pripada umereno.klimatskom području zbor je uticaja vlažnih atlantskih strujanja sa zapada, mediteranskih sa juga, visokih planina na granici sa Albanijom, kao i mikroklimata. Kopaonik ima od 1.900 do 2.150 sunčanih sati, a snežni pokrivač se zadržava od 180 – 230 dana godišnje. Najniža temperatura od -26.6°C zabeležena je na Ravnom Kopaoniku 21. januara 1954. godine, maksimalna od 26.9°C, 13. avgusta 1957. godine.
Na području NP „Kopaonik“ pronađena je i determinisana 91 vrsta endemskog, 82 vrste subendemskog i 3 stenoendema, koje rastu samo na Kopaoniku: Kopaonička ljubičica (Viola Kopaonikensis), Pančićeva režuha (Cardamine Pancicii) i Kopaonička čuvarkuća (Sempervivum Kopaonikensis).
Ideja za izgradnju prvog planinarskog doma na Kopaoniku rodila se 1931. godine, a njegova izgradnja, na mestu današnjeg hotela „Olga Dedijer“ realizovana je četiri godine kasnije. Osnovna zamisao ovih pionira turizma na Kopaoniku, bila je da od njega naprave planinarski i smučarski centar Srbije, što je i ostvareno otvaranjem turističkog centra „Suvo Rudište“ 1986. godine.
Već prvo prvenstvo Srbije u alpskim disiplinama, održano 7. i 8. januara 1936. godine nagovestilo je razvoj Kopaonika i kao sportskog centra.
Crtice iz Vodiča, samo su naznake o ovoj planini koju toliko volimo, a toliko malo poznajemo. Autori, na bezmalo dvesto strana govore upravo o tome šta je potrebno znati da bi vreme provedeno na njoj bilo što kvalitetnije utrošeno.
Ovaj vredan priručnik možete kupiti u Info centru STO Raška na Kopaoniku.
